Algernon’a Çiçekler
Yazan: Beyzanur Altunboğa
“Sevgi ve şefkat eli değmeyen zekâ ve eğitim beş para etmez.”
İnsan olmak; sevilmeye, kabul görmeye ve bir yere ait olmaya duyulan derin bir ihtiyaçla başlar. Çocukken dahi en temel arzumuz, olduğumuz hâlimizle değerli bulunmak ve dışlanmadan bir grubun parçası olmaktır. Psikolojide bu ihtiyaçlar Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisinin tam ortasında yer alır: Ait olma ve sevgi ihtiyacı… Peki ya zihinsel yetersizliklerimiz nedeniyle bu temel ihtiyaçlarımızdan mahrum kalırsak? Ya bir birey sırf “farklı” olduğu için sevilmeye, anlaşılmaya ya da bir toplulukta var olmaya yaklaşamazsa? Daniel Keyes’in Algernona Çiçekler adlı romanı, bu soruların yanıtını zihinsel engelli bir adamın gözünden sunar.
“Tüm hayatı boyunca yarı uyur yarı uyanık kalmış bir adam gibiyim, uyanmadan önce nasıl biri olduğunu bulmaya çalışan”
Charlie daha önce kendisine yabancı olan duyguları tanımaya, ilişkileri fark etmeye duygusal bağ kurmaya hatta aşık olmaya başlar. Ancak zihinsel gelişimi arttıkça kendisinin çevreye karşı farkındalıkları da ağırlaşır. İnsanlar ise artık ondan uzaklaşmaya başlamıştır. “Ne kadar akıllanırsan o kadar çok problemin olacak Charlie”
Bir yandan geçmişin sisleri dağılırken, diğer yandan Algernon’daki bazı tuhaflıklar dikkatini çekmeye başlar. Deneyin sonuçları düşündüğü kadar kalıcı olmayabilir mi? Artık Charlie’nin yolculuğu sadece zekâ ile ilgili değildir. O artık kim olduğunu, hangi yollardan geldiğini ve nereye gideceğiyle ilgili derin bir sorgulamaya başlar.
Algernon’a Çiçekler kitabında Charlie’nin dönüşüm süreci, zekânın insan ilişkilerindeki etkisini sorgularken; kimlik, aidiyet ve benlik algısına dair derin sorular sorduruyor. Kitapta Charlie’nin zekâ seviyesine göre değişkenlik gösteren cümle yetkinliği, yazım ve imlâ kuralları ve bunun rapor ve günlükler ile okuyucuya aktarılması tekniği ile Charlie’nin sürecinin bir parçası olma deneyimini yaşıyorsunuz. Ayrıca, kitabın çeşitli dönemlerde yayınlanmış bulunan film ve dizi uyarlamaları da mevcuttur.
“Sevgi ve şefkat eli değmeyen zekâ ve eğitim beş para etmez.”
İnsan olmak; sevilmeye, kabul görmeye ve bir yere ait olmaya duyulan derin bir ihtiyaçla başlar. Çocukken dahi en temel arzumuz, olduğumuz hâlimizle değerli bulunmak ve dışlanmadan bir grubun parçası olmaktır. Psikolojide bu ihtiyaçlar Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisinin tam ortasında yer alır: Ait olma ve sevgi ihtiyacı… Peki ya zihinsel yetersizliklerimiz nedeniyle bu temel ihtiyaçlarımızdan mahrum kalırsak? Ya bir birey sırf “farklı” olduğu için sevilmeye, anlaşılmaya ya da bir toplulukta var olmaya yaklaşamazsa? Daniel Keyes’in Algernona Çiçekler adlı romanı, bu soruların yanıtını zihinsel engelli bir adamın gözünden sunar.
Kitabımızın baş karakteri doğuştan düşük düzeyde bir IQ ile doğmuş olan 32 yaşındaki Charlie’dir. Charlie, yaşıtları tarafından kabul edilmeyip alay konusu olduğu, kız kardeşinin kendisinden utandığı bir çocukluk geçirmiş ve annesinin onun bu durumunu asla kabullenmemesiyle, onu bir dahi olacağı inancıyla sürekli doktorlara götürmesiyle ve “normal” olmaya zorlamasıyla büyümüştür. Annesi, kız kardeşini koruma bahanesiyle Charlie’yi evden uzaklaştırdıktan sonra, Charlie bir fırında çalışmaya başlar. Ancak hayatı boyunca içinde hep tek bir hayal taşır: annesinin hep istediği gibi “akıllı” bir insan olmak. Bunun için çok hevesli, çabalamaya hazır. Charlie bu noktada bilim insanlarının zekâ seviyesini artırmak için geliştirdiği deneysel bir ameliyat için kusursuz bir adaydır. Bu deney, daha önce yalnızca hayvanlar üzerinde denenmiş, özellikle Algernon adında bir laboratuvar faresinde çarpıcı bir başarı elde edilmiştir. Algernon, deney sonrası olağanüstü bir zekâ düzeyine ulaşmıştır. Şimdi ise aynı ameliyat, ilk kez bir insan üzerinde -Charlie üzerinde-denenecektir. Yapılan tetkiklerin ardından Charlie’nin beynindeki hasarlı bölge ameliyatla alınır ve süreç başlar. Süreci ise Charlie’nin kendisinin kaleme aldığı ilerleme raporlarından ve günlükler aracılığıyla takip ederiz. Charlie’nin, ameliyatın ilk günlerinde yazdığı raporlar; düşük zekâ seviyesinin, sınırlı olan kelime dağarcığının ve yaşına görece farklı olan çocuk benliğinin yansımasıdır. Yazılanlar yazım ve imla hataları, anlatım bozuklukları ve saf düşüncelerle doludur. Ancak zamanla bu hatalar azalır, cümleleri ve düşünceleri derinleşir. Ameliyattan önce kendisini Algernon ile kıyaslayan Charlie artık kolaylıkla yeni diller öğreniyor, çeşitli alanlarda araştırma yapıyor ve uzmanlaşıyordur. IQ’su yükseldikçe, sadece bilişsel değil duygusal kapasitesi de artar. Charlie, ameliyat öncesinde çalıştığı fırındaki arkadaşlarının ona karşı gösterdikleri “arkadaşça” sandığı yaklaşımlarının gerçek yüzünü anlamaya, geçmişini hatırlamaya ve sorgulamaya, kendi varoluşunu anlamaya başlamıştır.
“Tüm hayatı boyunca yarı uyur yarı uyanık kalmış bir adam gibiyim, uyanmadan önce nasıl biri olduğunu bulmaya çalışan”
Charlie daha önce kendisine yabancı olan duyguları tanımaya, ilişkileri fark etmeye duygusal bağ kurmaya hatta aşık olmaya başlar. Ancak zihinsel gelişimi arttıkça kendisinin çevreye karşı farkındalıkları da ağırlaşır. İnsanlar ise artık ondan uzaklaşmaya başlamıştır. “Ne kadar akıllanırsan o kadar çok problemin olacak Charlie”
Bir yandan geçmişin sisleri dağılırken, diğer yandan Algernon’daki bazı tuhaflıklar dikkatini çekmeye başlar. Deneyin sonuçları düşündüğü kadar kalıcı olmayabilir mi? Artık Charlie’nin yolculuğu sadece zekâ ile ilgili değildir. O artık kim olduğunu, hangi yollardan geldiğini ve nereye gideceğiyle ilgili derin bir sorgulamaya başlar.
Algernon’a Çiçekler kitabında Charlie’nin dönüşüm süreci, zekânın insan ilişkilerindeki etkisini sorgularken; kimlik, aidiyet ve benlik algısına dair derin sorular sorduruyor. Kitapta Charlie’nin zekâ seviyesine göre değişkenlik gösteren cümle yetkinliği, yazım ve imlâ kuralları ve bunun rapor ve günlükler ile okuyucuya aktarılması tekniği ile Charlie’nin sürecinin bir parçası olma deneyimini yaşıyorsunuz. Ayrıca, kitabın çeşitli dönemlerde yayınlanmış bulunan film ve dizi uyarlamaları da mevcuttur.