Pembe Fil Testi
Çeviri: Evrim Gamze Karakuş
Bir adama pembe fili düşünmemesi gerektiğini söyleyin ve hayvanı aklından çıkaramasın.
Curt Siodmak’ın 1974’te yayınladığı romanı Gökteki Şehir’de geçen bu söz düşüncelerimizi bastarmamızın ne kadar zor olduğunu açıklar. “Pembe fili düşünme” kasıtlı bir şekilde görselleştirmekten kaçmamızın ne kadar zor olduğunu gösteren klasik bir örnek haline geldi.
Araştırmalar bunu okuyan birçoğunuzun pembe bir fil görmeyi hayal ettiğini söyler.
Fakat bizim gibi afantazyaya sahip olan bazı insanlar düşüncelerini görselleştiremezler. Bu yüzden diğer insanların orada olmayan şeyleri görmesi fikri bizim için kafa karıştırcıdır.
Yeni bir çalışmada pembe fil problemninin evrensel olmadığına dair kanıt bulduk. Afantazyaya sahip insanlar da dahil olmak üzere bazı insanlar istemsiz görsel düşünceleri engelleyebilir.
Afantazya Nedir?
Afantazyaya sahip insanlar “zihin gözleriyle” istemli olarak bir şeyler görmeyi hayal dahi edemezler. Eğer bizden pembe fili düşünmememizi isterseniz, bunu görselleştirmeyeceğiz çünkü zaten yapamıyoruz.
Afantazya tipik olarak bir eksiklik olarak tanımlanır. Genellikle insanlar afantazyaya sahip olduklarını öğrendiklerinde, diğer insanların yapabildiği bir şeyi yapamadıkları için üzülürler. Kitapta tanıtılan bir karakteri veya yanında olmayan bir sevdiğini gözünün önüne getirmek güzel olabilir.
Fakat eksiklikler çoğunlukla faydalarla dengelenir. Afantazyaya sahip insanların istemsiz müdahaleci düşüncelere karşı daha yüksek dirence sahip oldukları söylenir.
Bu duruma başka bir açıdan bakarsak, afantazyaya sahip kişiler insan zihninin doğal çeşitliliğinin bir parçasıdır çünkü insanların görselleştirme kapasiteleri birbirinden farklıdır. Afantazaylılarda bu kapasite hiç bulunmazken çoğu insanda ortalama düzeydedir. İnsanların sadece ufak bir kısmı güçlü bir görselleştirme yeteneğine sahiptir.
Canlı Zihinsel İmgeler ve İstemsiz Görselleştirmeler
Yeni çalışmamızda insanların görsel hayal gücünün yoğunluğu ve görselleştirmeye yatkınlıkları (görselleştirme yapmamaya çalıştıkları zamanlarda bile) arasındaki bağa baktık. Canlı görsel hayal gücüne sahip kişilerin istemsiz görselleştirme yapması daha olasıdır. Bu sonuçları beyin aktivitesini ölçerek öngörebiliyoruz.
Bazı insanlar istedikleri zaman detaylı görseller hayal edebiliyor olmaktan keyif alıyor olabilir. Ama bu durum, bu deneyimleri durduramamak gibi bir bedelle geliyor.
Çoğu insanın çok canlı olmayan imgeleri vardır ve bu düşünceleri bastırabiliyor gibi görünürler.
Afantazyalılar Huzurlu Bir Zihne Mi Sahiptir?
Afantazyalıların istemsiz görselleştirmelerinin olması çok düşük bir ihtimaldir. Peki bu, huzurlu zihinlere sahipler demek midir?
Çalışmamızda zayıf imgelere sahip olan insanların düşünmemeye çalıştıkları şeyleri zihinlerinde canlandırmaları daha düşül bir ihtimaldi. Ancak zihinlerinin başka bir yerde olduğunu rapor ettiler.
Eğer bu durum afantazyalıları tanımlıyorsa bu demek oluyor ki düşünmememiz söylenen şeyleri düşünmek yerine zihnimizi “akşam yemekte ne var?” gibi düşüncelere yönlendiririz. Yani daha huzurlu zihinlerimiz olmaz, sadece zihnimizden çıkarmak istediğimiz şeylere karşı daha dirençli oluruz.
Eğer Afantazyalılar Görselleştirme Yapmıyorsa, Hayal Görüyorlar Mı?
Kendi deneyimlerimizden yola çıkarak söyleyebiliriz ki bazı afantazyalıların dağınık zihinleri vardır. Ama zihnimiz dağıldığında hiçbirimiz bir şeyler görmeyi hayal etmeyiz. Deneyimimiz daha farklı.
Derek’in zihni başka bir yerde olduğunda sadece sözel konuşmalar duyduğunu ve bunlara katıldığını hayal ediyor. Hayal kurma genellikle görmeyle ilişkilendildiğinden, Derek yakın zamana kadar yaşadığı bu durumun hayal kurma olarak tanımlanabileceğini fark etmemişti.
Loren bir şeyleri ne görselleştirebiliyor ne de duyduğunu hayal edebiliyor. Loren’ın deneyimi düşüncelerini farklı dokular ve hareketler olarak hissetmesi. Zihni başka bir yerdeyken yaşadığı şey de bu.
Afantazyalılar Olayları Tekrar Yaşamaktan Kaynaklanan Travmalara Karşı Dirençli Midir? Belki.
Afantazyalıların istemsiz görselleştirmelere karşı direnci olduğuna dair kanıtlarımız olsa da travmaları yeniden yaşamaya veya bunların farklı tür hayali deneyimleri tetikleyip tetiklemeyeceğini anlamak için daha çok araştırma yapılmasına ihtiyacımız var.
Net olan bir şey var ki, o da Siodmak’ın hatalı olduğu. Eğer insanlara pembe bir fili hayal etmemelerini söylerseniz, bazılarımız bu hayvanı zevkle zihnimizden dışarı atacağız ve düşüncelerimizi başka şeylere yönlendireceğiz. Akşam yemekte ne var?
KAYNAKÇA:https://theconversation.com/the-pink-elephant-test-what-your-visual-imagination-predicts-about-your-ability-to-control-your-thoughts-244274
Bir adama pembe fili düşünmemesi gerektiğini söyleyin ve hayvanı aklından çıkaramasın.
Curt Siodmak’ın 1974’te yayınladığı romanı Gökteki Şehir’de geçen bu söz düşüncelerimizi bastarmamızın ne kadar zor olduğunu açıklar. “Pembe fili düşünme” kasıtlı bir şekilde görselleştirmekten kaçmamızın ne kadar zor olduğunu gösteren klasik bir örnek haline geldi.
Araştırmalar bunu okuyan birçoğunuzun pembe bir fil görmeyi hayal ettiğini söyler.
Fakat bizim gibi afantazyaya sahip olan bazı insanlar düşüncelerini görselleştiremezler. Bu yüzden diğer insanların orada olmayan şeyleri görmesi fikri bizim için kafa karıştırcıdır.
Yeni bir çalışmada pembe fil problemninin evrensel olmadığına dair kanıt bulduk. Afantazyaya sahip insanlar da dahil olmak üzere bazı insanlar istemsiz görsel düşünceleri engelleyebilir.
Afantazya Nedir?
Afantazyaya sahip insanlar “zihin gözleriyle” istemli olarak bir şeyler görmeyi hayal dahi edemezler. Eğer bizden pembe fili düşünmememizi isterseniz, bunu görselleştirmeyeceğiz çünkü zaten yapamıyoruz.
Afantazya tipik olarak bir eksiklik olarak tanımlanır. Genellikle insanlar afantazyaya sahip olduklarını öğrendiklerinde, diğer insanların yapabildiği bir şeyi yapamadıkları için üzülürler. Kitapta tanıtılan bir karakteri veya yanında olmayan bir sevdiğini gözünün önüne getirmek güzel olabilir.
Fakat eksiklikler çoğunlukla faydalarla dengelenir. Afantazyaya sahip insanların istemsiz müdahaleci düşüncelere karşı daha yüksek dirence sahip oldukları söylenir.
Bu duruma başka bir açıdan bakarsak, afantazyaya sahip kişiler insan zihninin doğal çeşitliliğinin bir parçasıdır çünkü insanların görselleştirme kapasiteleri birbirinden farklıdır. Afantazaylılarda bu kapasite hiç bulunmazken çoğu insanda ortalama düzeydedir. İnsanların sadece ufak bir kısmı güçlü bir görselleştirme yeteneğine sahiptir.
Canlı Zihinsel İmgeler ve İstemsiz Görselleştirmeler
Yeni çalışmamızda insanların görsel hayal gücünün yoğunluğu ve görselleştirmeye yatkınlıkları (görselleştirme yapmamaya çalıştıkları zamanlarda bile) arasındaki bağa baktık. Canlı görsel hayal gücüne sahip kişilerin istemsiz görselleştirme yapması daha olasıdır. Bu sonuçları beyin aktivitesini ölçerek öngörebiliyoruz.
Bazı insanlar istedikleri zaman detaylı görseller hayal edebiliyor olmaktan keyif alıyor olabilir. Ama bu durum, bu deneyimleri durduramamak gibi bir bedelle geliyor.
Çoğu insanın çok canlı olmayan imgeleri vardır ve bu düşünceleri bastırabiliyor gibi görünürler.
Afantazyalılar Huzurlu Bir Zihne Mi Sahiptir?
Afantazyalıların istemsiz görselleştirmelerinin olması çok düşük bir ihtimaldir. Peki bu, huzurlu zihinlere sahipler demek midir?
Çalışmamızda zayıf imgelere sahip olan insanların düşünmemeye çalıştıkları şeyleri zihinlerinde canlandırmaları daha düşül bir ihtimaldi. Ancak zihinlerinin başka bir yerde olduğunu rapor ettiler.
Eğer bu durum afantazyalıları tanımlıyorsa bu demek oluyor ki düşünmememiz söylenen şeyleri düşünmek yerine zihnimizi “akşam yemekte ne var?” gibi düşüncelere yönlendiririz. Yani daha huzurlu zihinlerimiz olmaz, sadece zihnimizden çıkarmak istediğimiz şeylere karşı daha dirençli oluruz.
Eğer Afantazyalılar Görselleştirme Yapmıyorsa, Hayal Görüyorlar Mı?
Kendi deneyimlerimizden yola çıkarak söyleyebiliriz ki bazı afantazyalıların dağınık zihinleri vardır. Ama zihnimiz dağıldığında hiçbirimiz bir şeyler görmeyi hayal etmeyiz. Deneyimimiz daha farklı.
Derek’in zihni başka bir yerde olduğunda sadece sözel konuşmalar duyduğunu ve bunlara katıldığını hayal ediyor. Hayal kurma genellikle görmeyle ilişkilendildiğinden, Derek yakın zamana kadar yaşadığı bu durumun hayal kurma olarak tanımlanabileceğini fark etmemişti.
Loren bir şeyleri ne görselleştirebiliyor ne de duyduğunu hayal edebiliyor. Loren’ın deneyimi düşüncelerini farklı dokular ve hareketler olarak hissetmesi. Zihni başka bir yerdeyken yaşadığı şey de bu.
Afantazyalılar Olayları Tekrar Yaşamaktan Kaynaklanan Travmalara Karşı Dirençli Midir? Belki.
Afantazyalıların istemsiz görselleştirmelere karşı direnci olduğuna dair kanıtlarımız olsa da travmaları yeniden yaşamaya veya bunların farklı tür hayali deneyimleri tetikleyip tetiklemeyeceğini anlamak için daha çok araştırma yapılmasına ihtiyacımız var.
Net olan bir şey var ki, o da Siodmak’ın hatalı olduğu. Eğer insanlara pembe bir fili hayal etmemelerini söylerseniz, bazılarımız bu hayvanı zevkle zihnimizden dışarı atacağız ve düşüncelerimizi başka şeylere yönlendireceğiz. Akşam yemekte ne var?
KAYNAKÇA:https://theconversation.com/the-pink-elephant-test-what-your-visual-imagination-predicts-about-your-ability-to-control-your-thoughts-244274