Yasın Evrensel Yolculuğu
Yazan: Merve Özcan
“Kaybettiklerimiz için yas tuttuğumuzda, iyi ya da kötü kendimiz için de yas tutarız. Eskiden olduğumuz ve artık olmadığımız kişinin yasını tutarız.” — Joan Didion
Yaşam, sadece sevinç dolu anlardan ibaret değildir. Zaman zaman, kayıplarla ve değişimle karşı karşıya geliriz. Yitim ise hayatın kaçınılmaz bir parçasıdır ve doğal ve evrensel olan yas sürecini de beraberinde getirir. Yas, kişilerin bir kayıp ardından gösterdikleri fiziksel, duygusal, bilişsel ve davranışsal tepkileri içine alır. Yas, ilk olarak akıllara değer verilen birinin ölümünü getirse de sevilen bir yerin, bir evin, bir değerin/inancın, bir idealin, bir canlının, bir ilişkinin, bir işin veya bir eşyanın kaybı da yas sürecini başlatabilir.
Sürekli sevdiklerimizin var olduğunu var saydığımız bir gerçeklikte, onların yokluğunu düşünmek; öznesi olmadığımız bir konudaki kişi hakkında empati yapmaya benziyor. Kültürel olarak, dini olarak ve kişisel olarak birbirinden çok farklı şekillerde ayrışan; biricik yas tutma biçimleri vardır. Herkesin yası tutma şekli ve yansıtma şekli de bambaşka hâllerdedir.
Yas sürecinde, yalnızca kaybettiğimizin değil, kendimizin de yasını tutarız. Giden beraberinde geçmişte onunla birlikteyken olduğumuz ve o olmadan bir daha olamadığımız benliğimizden de bir parça götürür. Kişiyle birlikte ilişkilendirilen duygusal bağların, yaşam tarzının ve bir ilişkinin bir parçası olma kimliğinin de kaybını ve yasını içerir. Elisabeth Kübler-Ross’un 1969 yılında yayımladığı ‘Ölüm ve Ölmek Üzerine’ adlı kitabında ortaya koyduğu “Yasın 5 Evresi” modeli, bu tür zor zamanlarda insanların hissettiği duygusal tepkileri açıklamak için bir çerçeve sunar. İnkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme olarak sıralanan bu evreler sadece ölümle ilgili değil, her türlü kayıp veya travmatik deneyimle başa çıkmak için de geçerlidir. Kübler-Ross’un ardından yapılan bazı çalışmalarda, yasın 6. bir evresinin de olabileceği öne sürülmüştür. David Kessler, Kübler-Ross’un modeline dayanarak yas sürecini genişletmiş ve altıncı aşamayı “anlam bulma” olarak adlandırmıştır. Bu evre, kayıptan sonra bireyin deneyimlerini ve duygularını anlamaya çalıştığı, kaybın bir neden veya amacı olabileceği fikrini araştırdığı bir dönemdir ve kaybın yaşamında bir dönüm noktası olabileceği, acı verici deneyimlerden bile anlam çıkarabileceği düşüncesini içerir. Kayıplar kişiye acı verir ve anlam bulma evresi de diğer evreler gibi oldukça sancılı olabilir. Ancak bu anlamlandırma süreci ile kişi ileriye doğru bir yön belirleyebilir, hayata devam etmeye dair kendinde bir güç bulabilir, yeni anlamlı bağlantılar kurabilir ve tekrar yaşamdan keyif almaya başlayabilir.
Sonuç olarak, yasın evreleri, ardışık ve doğrusal bir çizgide ilerleyen süreçler değildir; aynı anda var olabilirler, iç içe geçebilirler ve bazen evreler arasında geçişler gözlemlenebilir. Kişi kabullenme aşamasına gelmiş bile olsa zaman zaman öfke duyabilir veya depresif hissedebilir çünkü bir kaybı kabullenmek acının ilk günkü gibi keskin hissedilmesine engel değildir. Zamanın tüm yaraları iyileştirdiği ve acının zaman içerisinde azaldığı inancının aksine, üzerinden çok zaman geçmiş olsa bile acımız aynı kalabilir, ancak biz insanlar değişiriz ve yaşamlarımız acılarımızla olan etkileşimimizle şekillenir ve genişler. Herkes yas sürecini farklı şekilde deneyimler ve yasın tek bir yolla ifadesi yoktur. Karmaşık bir süreç olabilen yas sürecinde ağlamak, öfkelenmek, üzülmek, özlemek, ümitsiz, çaresiz ve yalnız hissetmek, kendini veya ötekini suçlamak, korkmak ve daha nice duyguya yer vardır. Tüm bu evrelerde duyguların inkâr edilip bastırılması yerine neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışmak ve kendi sesini dinlemek, değişmenin, büyümenin, akışta hareket etmenin en sağlıklı yolu olabilir.
Yasını tutamadıklarım için özür dilerim. Yasını tutamadıklarım için teşekkür ederim…
Kaynakça;
“Kaybettiklerimiz için yas tuttuğumuzda, iyi ya da kötü kendimiz için de yas tutarız. Eskiden olduğumuz ve artık olmadığımız kişinin yasını tutarız.” — Joan Didion
Yaşam, sadece sevinç dolu anlardan ibaret değildir. Zaman zaman, kayıplarla ve değişimle karşı karşıya geliriz. Yitim ise hayatın kaçınılmaz bir parçasıdır ve doğal ve evrensel olan yas sürecini de beraberinde getirir. Yas, kişilerin bir kayıp ardından gösterdikleri fiziksel, duygusal, bilişsel ve davranışsal tepkileri içine alır. Yas, ilk olarak akıllara değer verilen birinin ölümünü getirse de sevilen bir yerin, bir evin, bir değerin/inancın, bir idealin, bir canlının, bir ilişkinin, bir işin veya bir eşyanın kaybı da yas sürecini başlatabilir.
Sürekli sevdiklerimizin var olduğunu var saydığımız bir gerçeklikte, onların yokluğunu düşünmek; öznesi olmadığımız bir konudaki kişi hakkında empati yapmaya benziyor. Kültürel olarak, dini olarak ve kişisel olarak birbirinden çok farklı şekillerde ayrışan; biricik yas tutma biçimleri vardır. Herkesin yası tutma şekli ve yansıtma şekli de bambaşka hâllerdedir.
Yas sürecinde, yalnızca kaybettiğimizin değil, kendimizin de yasını tutarız. Giden beraberinde geçmişte onunla birlikteyken olduğumuz ve o olmadan bir daha olamadığımız benliğimizden de bir parça götürür. Kişiyle birlikte ilişkilendirilen duygusal bağların, yaşam tarzının ve bir ilişkinin bir parçası olma kimliğinin de kaybını ve yasını içerir. Elisabeth Kübler-Ross’un 1969 yılında yayımladığı ‘Ölüm ve Ölmek Üzerine’ adlı kitabında ortaya koyduğu “Yasın 5 Evresi” modeli, bu tür zor zamanlarda insanların hissettiği duygusal tepkileri açıklamak için bir çerçeve sunar. İnkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme olarak sıralanan bu evreler sadece ölümle ilgili değil, her türlü kayıp veya travmatik deneyimle başa çıkmak için de geçerlidir. Kübler-Ross’un ardından yapılan bazı çalışmalarda, yasın 6. bir evresinin de olabileceği öne sürülmüştür. David Kessler, Kübler-Ross’un modeline dayanarak yas sürecini genişletmiş ve altıncı aşamayı “anlam bulma” olarak adlandırmıştır. Bu evre, kayıptan sonra bireyin deneyimlerini ve duygularını anlamaya çalıştığı, kaybın bir neden veya amacı olabileceği fikrini araştırdığı bir dönemdir ve kaybın yaşamında bir dönüm noktası olabileceği, acı verici deneyimlerden bile anlam çıkarabileceği düşüncesini içerir. Kayıplar kişiye acı verir ve anlam bulma evresi de diğer evreler gibi oldukça sancılı olabilir. Ancak bu anlamlandırma süreci ile kişi ileriye doğru bir yön belirleyebilir, hayata devam etmeye dair kendinde bir güç bulabilir, yeni anlamlı bağlantılar kurabilir ve tekrar yaşamdan keyif almaya başlayabilir.
Sonuç olarak, yasın evreleri, ardışık ve doğrusal bir çizgide ilerleyen süreçler değildir; aynı anda var olabilirler, iç içe geçebilirler ve bazen evreler arasında geçişler gözlemlenebilir. Kişi kabullenme aşamasına gelmiş bile olsa zaman zaman öfke duyabilir veya depresif hissedebilir çünkü bir kaybı kabullenmek acının ilk günkü gibi keskin hissedilmesine engel değildir. Zamanın tüm yaraları iyileştirdiği ve acının zaman içerisinde azaldığı inancının aksine, üzerinden çok zaman geçmiş olsa bile acımız aynı kalabilir, ancak biz insanlar değişiriz ve yaşamlarımız acılarımızla olan etkileşimimizle şekillenir ve genişler. Herkes yas sürecini farklı şekilde deneyimler ve yasın tek bir yolla ifadesi yoktur. Karmaşık bir süreç olabilen yas sürecinde ağlamak, öfkelenmek, üzülmek, özlemek, ümitsiz, çaresiz ve yalnız hissetmek, kendini veya ötekini suçlamak, korkmak ve daha nice duyguya yer vardır. Tüm bu evrelerde duyguların inkâr edilip bastırılması yerine neye ihtiyaç duyduğunu anlamaya çalışmak ve kendi sesini dinlemek, değişmenin, büyümenin, akışta hareket etmenin en sağlıklı yolu olabilir.
Yasını tutamadıklarım için özür dilerim. Yasını tutamadıklarım için teşekkür ederim…
Kaynakça;
Kessler, D. (2019). Finding meaning: The sixth stage of grief. Simon and Schuster.
Kübler-Ross, E. (1969). On death and dying. New York, NY: Macmillan.
Kübler-Ross, E., & Kessler, D. (2005). On grief and grieving: Finding the meaning of grief through the five stages of loss. New York, NY: Scribner
Kübler-Ross, E. (1969). On death and dying. New York, NY: Macmillan.
Kübler-Ross, E., & Kessler, D. (2005). On grief and grieving: Finding the meaning of grief through the five stages of loss. New York, NY: Scribner