Ufukta Farklı Bir Görüş: Cinsel Seçilim
Yazan: Jinda Yekbun Doğaner
“Dişiyi büyüleme gücünün, bazen, dövüşte öbür erkeklere üstün gelme gücünden daha önemli olduğunu ilerde göreceğiz ki, bunun böyle olması asla umulamazdı.’’ demiş Charles Darwin. Neden dişi büyülenmeli veya neden erkek dövüşmeli? Cevap Darwin’in “Cinsel Seçilim’’ teorisi altında olabilir. Peki nedir cinsel seçilim?
Bu sorununda cevabına geçmeden önce ayrı bir başlık açmamız gerekir; ki bu başlıkta doğal seçilimin ta kendisidir. Doğal seçilim: Charles Darwin'in 1859 tarihli kitabı Türlerin Kökeni'nde açıkladığı bir kavram olup, ana dayanağı canlıların fenotiplerindeki farklılıklardan ötürü hayatta kalma şansının ve üreme başarısının değişkenlik göstermesidir. Kısacası Darwin bu teorisinde, çevrelerine iyi uyum sağlayan özelliklere sahip bireylerin hayatta kalma, üreme ve genlerini bir sonraki nesle aktarma olasılığı daha yüksek olduğunu söyler ve savunur. Durum bundan ibaretse, tavus kuşlarının, onların hayatlarını tehlikeye atmasına rağmen neden böylesine gösterişli kuyrukları var? Bu kuyruk tavus kuşunun hayatta kalma şansını oldukça azaltıyor (avcılar tarafından hızlıca fark edilebilirler ya da avcılardan kaçmak için onlara fazlaca yük olabilirler) fakat taşıyıcısına üreme yarışındaki başarı oranlarını arttırarak avantaj sağlıyor yani o bir hayatta kalma organı değil, bir üreme organı olarak evrimleşmiştir ve bu açıklamayla birlikte devreye cinsel seçilim giriyor. O halde sorumuzu tekrarlayalım; Peki nedir cinsel seçilim?
Cinsel seçilim veya eşeysel seçilim, doğal seçilimin temel dayanaklarından biri olarak kabul edilir ve erkek bireyler arasında yaşanan dişiye sahip olma savaşından ileri gelmektedir. Cinsel seçilim, organizmanın bir özelliği onun hayatta kalmasını sağladığı için değil, üreme başarısını desteklediği için seçildiğinde gerçekleşir. Darwin cinsel seçilimi iki mekanizmaya ayırmıştır: interseksüel seçilim ve intraseksüel seçilim.
İnterseksüel Seçilim: Bir cinsiyetin –genellikle dişiler- diğer cinsiyetten bir bireyi seçtiği yöntemdir. Bu cinsiyet genellikle dişidir çünkü dişiler seçicidir yani yavrusuna en fazla yatırımı yapacak ve yavrusuna en iyi genleri aktarabilecek olan erkeği seçip onunla çiftleşmek ister. Doğadaki güzelliklerin ve renkliliklerin çoğu cinsel seçilimden kaynaklanır (tavus kuşlarının kuyruğu, çiçekli bitkilerin kokusu ve görünümü, pek çok kuşun gökkuşağı tüyleri ve hatta bazılarına göre Homo Sapiens’in sanatı, müziği ve mizahı). Kısacası interseksüel seçilimde cinsel süslemeler bulunur ve bu süslemelerle bir cinsiyet diğer bir cinsiyetten etkilenerek onu seçer. Erkek tavus kuşunun kuyruğu bu durum için güzel bir örnektir.
İntraseksüel Seçilim: Aynı cinsiyetteki canlıların -genellikle erkekler- karşı cins için mücadele ettikleri yöntemdir. Cinsel seçilim sadece şatafattan ya da cinsel süslemelerden ibaret değildir. Aynı zamanda silahta üretir: genellikle erkekler dişiler tarafından seçilebilmek için hemcinsleriyle mücadele içinde olması gerekir ki dişi tarafından seçilebilsin. Geyiklerin boynuzları da bu durum için bir silah niteliği taşır ve erkekler bu silahları kullanarak dişileri cezbetmeye yarayan kaynaklar için savaşırlar.
Dolayısıyla cinsel süslemeler eş seçimlerinin ürünüyken, silahlar da hemcinsler arasındaki rekabetin ürünleridir. Cinsel seçilimin neden var olduğuysa, bir bireyin eş seçebilmesi ve böylelikle yavru üretme yeteneğini meydana getirebilmesi için şeklinde açıklanabilir.
Cinsel seçilim birçok tür açısından bu şekilde işler, peki ya insanlarda da durum böyle midir?
Cinsel Seçilim ve İnsan Irkı
Bir ilk buluşma için özenli bir kıyafet seçer, saçlarımızı bize en yakıştığı haliyle şekillendirir ve öz bakımımızı eksiksiz olarak tamamlayıp bulușmaya öyle gideriz. Peki bunları neden yaparız ya da karşı tarafa hangi mesajı vermeye çalışırız? Elbette ki bu özenli davranışları sosyal çevremizden öğrendiğimiz kadarıyla gerçekleştiriyor olabiliriz ancak bu davranışların bize biyolojik olarak kodlanmış olması da mümkün. Yani tavus kuşlarının ne kadar çekici olduklarını gösterebilmek için kuyruklarını göstermesi gibi bizlerde olabildiğince en çekici halimizle görünmek isteriz ve burada karşı cinse şu mesajı vermek isteriz: “Ben iyi bir arkadaşım, beni seç!’’
Darwin daha 1864'te cinsel seçilimin sadece işlediğine değil, aynı zamanda insan gelişiminde önemli bir rol oynadığına da tamamen ikna olmuştu. Aynı ilkenin biraz değiştirilmiş haliyle insana da uygulandığına da inanıyordu. Cinsel seçilim insanlarda da görülür ancak durum bizler için biraz daha farklıdır. Çoğu türde dişiler eş seçer ve erkekler seçilebilmek için rekabet eder. Bu nedenle erkeklerin süsleri ve silahları varken, dişilerin daha az silahları ve süsleri vardır. Ne var ki bizlerde her iki cinsiyette eşleri konusunda seçici davranır ve en iyi eşe sahip olabilmek için rekabet eder. İnsanlar çiftleşecekleri eş için sadece erkeklerin rekabet ettiği bir tür değildir. Öyle olsaydık, muhtemelen erkeklerin eş tercihleri olmazdı ve seçtikleri erkek karşılık vermediği için kadınların kalpleri de kırılmazdı. Yine benzer şekilde erkeklerin eş tercihleri olmasaydı, kadınlar ilk randevularında iyi bir izlenim bırakmak için çaba göstermezdi. Nitekim insanlar; erkeklerin süslü, dişilerin ise donuk olduğu bir tür değildir. Her iki cinsiyetin de cinsel süsleri vardır: kadınlarda göğüslerin, erkeklerde ise V şeklindeki bir vücut gibi ergenlik çağında ortaya çıkan ve genellikle diğer cinsiyetin çekici bulduğu özellikler.
Böylelikle Darwin’in teorisine göre cinsel seçilim; primatlarda ve çeşitli birçok türde doğal seçilimin kabul ettiği ve evrimsel açıdan aktarılmaya devam eden/edecek olan bir kavramdır.
KAYNAKÇA
Darwin, C. (2020).Cinsel Seçilim. (Çev. B. Kılıç). Alfa Bilim Yayın.
S. Stewart Williams (2018). Evreni Anlayan Maymun: Zihin ve Kültür Nasıl Evrimleşti. (Çev. S. Yüce). Eksik Parça Yayın.
https://tr.wikipedia.org
https://nobaproject.com
https://evrimagaci.org
“Dişiyi büyüleme gücünün, bazen, dövüşte öbür erkeklere üstün gelme gücünden daha önemli olduğunu ilerde göreceğiz ki, bunun böyle olması asla umulamazdı.’’ demiş Charles Darwin. Neden dişi büyülenmeli veya neden erkek dövüşmeli? Cevap Darwin’in “Cinsel Seçilim’’ teorisi altında olabilir. Peki nedir cinsel seçilim?
Bu sorununda cevabına geçmeden önce ayrı bir başlık açmamız gerekir; ki bu başlıkta doğal seçilimin ta kendisidir. Doğal seçilim: Charles Darwin'in 1859 tarihli kitabı Türlerin Kökeni'nde açıkladığı bir kavram olup, ana dayanağı canlıların fenotiplerindeki farklılıklardan ötürü hayatta kalma şansının ve üreme başarısının değişkenlik göstermesidir. Kısacası Darwin bu teorisinde, çevrelerine iyi uyum sağlayan özelliklere sahip bireylerin hayatta kalma, üreme ve genlerini bir sonraki nesle aktarma olasılığı daha yüksek olduğunu söyler ve savunur. Durum bundan ibaretse, tavus kuşlarının, onların hayatlarını tehlikeye atmasına rağmen neden böylesine gösterişli kuyrukları var? Bu kuyruk tavus kuşunun hayatta kalma şansını oldukça azaltıyor (avcılar tarafından hızlıca fark edilebilirler ya da avcılardan kaçmak için onlara fazlaca yük olabilirler) fakat taşıyıcısına üreme yarışındaki başarı oranlarını arttırarak avantaj sağlıyor yani o bir hayatta kalma organı değil, bir üreme organı olarak evrimleşmiştir ve bu açıklamayla birlikte devreye cinsel seçilim giriyor. O halde sorumuzu tekrarlayalım; Peki nedir cinsel seçilim?
İnterseksüel Seçilim: Bir cinsiyetin –genellikle dişiler- diğer cinsiyetten bir bireyi seçtiği yöntemdir. Bu cinsiyet genellikle dişidir çünkü dişiler seçicidir yani yavrusuna en fazla yatırımı yapacak ve yavrusuna en iyi genleri aktarabilecek olan erkeği seçip onunla çiftleşmek ister. Doğadaki güzelliklerin ve renkliliklerin çoğu cinsel seçilimden kaynaklanır (tavus kuşlarının kuyruğu, çiçekli bitkilerin kokusu ve görünümü, pek çok kuşun gökkuşağı tüyleri ve hatta bazılarına göre Homo Sapiens’in sanatı, müziği ve mizahı). Kısacası interseksüel seçilimde cinsel süslemeler bulunur ve bu süslemelerle bir cinsiyet diğer bir cinsiyetten etkilenerek onu seçer. Erkek tavus kuşunun kuyruğu bu durum için güzel bir örnektir.
İntraseksüel Seçilim: Aynı cinsiyetteki canlıların -genellikle erkekler- karşı cins için mücadele ettikleri yöntemdir. Cinsel seçilim sadece şatafattan ya da cinsel süslemelerden ibaret değildir. Aynı zamanda silahta üretir: genellikle erkekler dişiler tarafından seçilebilmek için hemcinsleriyle mücadele içinde olması gerekir ki dişi tarafından seçilebilsin. Geyiklerin boynuzları da bu durum için bir silah niteliği taşır ve erkekler bu silahları kullanarak dişileri cezbetmeye yarayan kaynaklar için savaşırlar.
Dolayısıyla cinsel süslemeler eş seçimlerinin ürünüyken, silahlar da hemcinsler arasındaki rekabetin ürünleridir. Cinsel seçilimin neden var olduğuysa, bir bireyin eş seçebilmesi ve böylelikle yavru üretme yeteneğini meydana getirebilmesi için şeklinde açıklanabilir.
Cinsel seçilim birçok tür açısından bu şekilde işler, peki ya insanlarda da durum böyle midir?
Cinsel Seçilim ve İnsan Irkı
Bir ilk buluşma için özenli bir kıyafet seçer, saçlarımızı bize en yakıştığı haliyle şekillendirir ve öz bakımımızı eksiksiz olarak tamamlayıp bulușmaya öyle gideriz. Peki bunları neden yaparız ya da karşı tarafa hangi mesajı vermeye çalışırız? Elbette ki bu özenli davranışları sosyal çevremizden öğrendiğimiz kadarıyla gerçekleştiriyor olabiliriz ancak bu davranışların bize biyolojik olarak kodlanmış olması da mümkün. Yani tavus kuşlarının ne kadar çekici olduklarını gösterebilmek için kuyruklarını göstermesi gibi bizlerde olabildiğince en çekici halimizle görünmek isteriz ve burada karşı cinse şu mesajı vermek isteriz: “Ben iyi bir arkadaşım, beni seç!’’
Darwin daha 1864'te cinsel seçilimin sadece işlediğine değil, aynı zamanda insan gelişiminde önemli bir rol oynadığına da tamamen ikna olmuştu. Aynı ilkenin biraz değiştirilmiş haliyle insana da uygulandığına da inanıyordu. Cinsel seçilim insanlarda da görülür ancak durum bizler için biraz daha farklıdır. Çoğu türde dişiler eş seçer ve erkekler seçilebilmek için rekabet eder. Bu nedenle erkeklerin süsleri ve silahları varken, dişilerin daha az silahları ve süsleri vardır. Ne var ki bizlerde her iki cinsiyette eşleri konusunda seçici davranır ve en iyi eşe sahip olabilmek için rekabet eder. İnsanlar çiftleşecekleri eş için sadece erkeklerin rekabet ettiği bir tür değildir. Öyle olsaydık, muhtemelen erkeklerin eş tercihleri olmazdı ve seçtikleri erkek karşılık vermediği için kadınların kalpleri de kırılmazdı. Yine benzer şekilde erkeklerin eş tercihleri olmasaydı, kadınlar ilk randevularında iyi bir izlenim bırakmak için çaba göstermezdi. Nitekim insanlar; erkeklerin süslü, dişilerin ise donuk olduğu bir tür değildir. Her iki cinsiyetin de cinsel süsleri vardır: kadınlarda göğüslerin, erkeklerde ise V şeklindeki bir vücut gibi ergenlik çağında ortaya çıkan ve genellikle diğer cinsiyetin çekici bulduğu özellikler.
Böylelikle Darwin’in teorisine göre cinsel seçilim; primatlarda ve çeşitli birçok türde doğal seçilimin kabul ettiği ve evrimsel açıdan aktarılmaya devam eden/edecek olan bir kavramdır.
KAYNAKÇA
Darwin, C. (2020).Cinsel Seçilim. (Çev. B. Kılıç). Alfa Bilim Yayın.
S. Stewart Williams (2018). Evreni Anlayan Maymun: Zihin ve Kültür Nasıl Evrimleşti. (Çev. S. Yüce). Eksik Parça Yayın.
https://tr.wikipedia.org
https://nobaproject.com
https://evrimagaci.org