Para İnsanları Tuhaf Bir Şekilde Motive Ediyor Olabilir
Çeviri: Zeynep Sena Özdemir
İşverenlerin, çalışanlarının daha aktif çalışmalarını sağlamak için kullanabileceği birkaç temel strateji vardır. Bunlardan ilki, çalışanlara performansa dayalı ücret sistemini teklif etmektir. Diğeri ise çalışanları övmek veya onlardan yüksek beklenti içinde olduğunu hissettirmek gibi psikolojik tekniklerdir.
Araştırmalar, bu tekniklerin hepsinin insanları motive ettiğini ve performanslarını yükselttiğini gösterse de Nature Human Behaviour dergisinde yayınlanan yeni bir makalenin yazarları, yakın zamanda yapılan büyük ölçekli çalışmaların, motive etmede maddi teşviklerin çok daha etkili olduğunu gösterdiğine dikkat çekti. Lakin yazar Danila Medvedev ve meslektaşları, çalışmalara katılanların neredeyse tamamının ABD’den olduğunu, bu yüzden çalışmalardan elde edilen iç görüleri Hindistan, Endonezya ya da Nijerya’daki yönetici ve politikacıların kendi ülkelerindeki sorunlara çözüm olarak kullanıp kullanılamayacaklarını merak ettiklerini bildirdi.
Bunu öğrenmek için de hâlihazırda mevcut olan verileri tekrar analiz edip, iki WEIRD (Türkçesiyle BESYD: Batılı, Eğitimli, Sanayileşmiş, Yüksek gelirli, Demokratik) (Gelişmiş) toplumdan -ABD ve İngiltere- ve dört WEIRD olmayan (azgelişmiş) milletten -Çin, Hindistan, Meksika ve Güney Afrika- 8,000’den fazla katılımcıyla bir seri online çalışmalar gerçekleştirdiler.
İlk etapta bütün katılımcılara, tek tek bir seri fotoğraf gösterildi ve on dakika içinde fotoğrafların hangilerinde bina olduğunu tespit etmeleri istendi.
Tüm katılımcılara on tane resim setini tamamladıktan sonra sabit bir baz ödeme almaya hak kazanacakları söylendi. Bunun yanı sıra bir gruba, bu işte çalışanların çoğunun çok yüksek bir performans gösterdiği gibi sözler söylenip sıkı çalışması gerektiğini vurgulayan psikolojik müdahalelerde; diğer gruba ise değerlendirdikleri her ekstra on set için, ek olarak beş ila dokuz sent aralığında adet başına ikramiye alacakları söylenerek daha sıkı çalışmaları için finansal teşvikte bulundular.
Çalışmaların hepsinde, gruplar gelişmiş ve azgelişmiş ülkelerden en az birer katılımcı olacak şekilde karşılaştırıldılar. Daha sonrasında elde ettikleri verileri incelediklerinde sabit bir örüntü gördüler. Maddi teşviklerin hem gelişmiş hem de azgelişmiş ülkelerden olan katılımcıların daha sıkı çalışmalarında, psikolojik müdahalelere nazaran daha etkili olduğunu gözlemlediler.
Örneğin, İngiltere ve Çin’in karşılaştırıldığı bir oturumda araştırmacılar, ikramiye ödemelerinin Çin’den katılan katılımcılarda çabayı %19,0 oranında; İngiltere’den katılan katılımcılarda ise çabayı %109,5 oranında arttırdığını ve toplam beş kat daha büyüttüğünü fark ettiler.
Diğer bir oturumda ise Meksika ve Amerika’dan katılımcılar karşılaştırılmış ve Amerika’ya nazaran Meksikalı katılımcılar için ikramiye teklif etmenin, psikolojik norm teklifinden çok da büyük bir farkı olmadığı gözlemlenmiştir.
Nitekim, araştırmacılar her bir koşul için harcanan dolar başına düşen çaba miktarını dinlediklerinde, Meksika için parasal koşulların norm koşullarına göre daha az ekonomik olduğunu buldular. Elde edilen bir diğer şaşırtıcı bulgu ise katılımcılar ilk baz ödemelerini aldıktan sonra, eğer devam etmeleri için herhangi bir finansal teşvik almazsa, Amerikalı katılımcıların yarısından fazlası işi bırakırken; Meksikalı katılımcıların %90’ı işe devam etmiştir.
Daha sonraki bir araştırmada ise sosyal norm müdahalelerine karşı küçük bir ek artışın (örn. 20 resim için 1 kuruş) bile Amerikalı katılımcılarda çabayı %48,1 arttırdığını; ancak Hindistanlı katılımcılarda sadece %1,6 oranında etki ettiği göstermiştir. Araştırmacılar bu bulgulara göre psikolojik teşvik yerine küçük bir miktar bile maddi teşvik vermenin, Amerika’da ekonomik; ancak Hindistan’da ise ekonomik bir yaklaşım olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Son bir çalışmada ise, araştırmacılar hem Hintçe hem de İngilizce bilen 2,000’den fazla katılımcı ile aynı şekilde çalıştı. Fakat bu sefer bir gruba görevler Hintçe verilirken diğerlerine ise İngilizce verildi. Sonuçlar, görevi İngilizce alanlarda finansal teşvikin, psikolojik teşvikten daha etkili olduğunu gösterdi. Ayrıca katılımcılara görev hakkında nasıl hissettikleri soruldu. Görevi İngilizce alanların, bu işi sadece para ile yaptıklarını söylemeleri daha muhtemeldi.
Araştırmacılar azgelişmiş ülkelerin kültürünün daha kolektif -çevrelerindeki insanlara karşı sorumluluk ve görev bilinçleri- olmasının araştırmanın sonucunu daha iyi anlaşılması sağladığını düşünmektedirler.
Araştırmacılar bu çalışmanın bazı sınırlamaları olduğunu da kabul etmektedir. Örneğin, gerçek hayatta bazı işverenlerin yüksek beklentilerinin olması, çalışanları daha çok stresli, daha fazla hasta ve daha az üretken yapabilir.
Araştırmacılar aynı zamanda, küçük gruplarla yapılan çalışmaların sonucunu genele atfedilmemesi gerektiği ile ilgili de bir hatırlatma yapıyor. Genel olarak mesaj ise gayet net: “Az gelişmiş kültürlerde, maddi teşvikler; psikolojik teşviklere kıyasla çabayı daha az arttırabilir.” Ancak bu bulgu azgelişmiş ülkelerde insanlara daha az ödeme yapılmasını haklı çıkarmak için kullanılmaması gerektiğini de vurmaktadırlar: “Maddi nitelik taşımayan teşvikler, adil olmayan bir ücret ödemenin yerine geçemez ve geçmemelidir.”
KAYNAKÇA:https://www.bps.org.uk/research-digest/money-can-be-weirdly-motivating
İşverenlerin, çalışanlarının daha aktif çalışmalarını sağlamak için kullanabileceği birkaç temel strateji vardır. Bunlardan ilki, çalışanlara performansa dayalı ücret sistemini teklif etmektir. Diğeri ise çalışanları övmek veya onlardan yüksek beklenti içinde olduğunu hissettirmek gibi psikolojik tekniklerdir.
Araştırmalar, bu tekniklerin hepsinin insanları motive ettiğini ve performanslarını yükselttiğini gösterse de Nature Human Behaviour dergisinde yayınlanan yeni bir makalenin yazarları, yakın zamanda yapılan büyük ölçekli çalışmaların, motive etmede maddi teşviklerin çok daha etkili olduğunu gösterdiğine dikkat çekti. Lakin yazar Danila Medvedev ve meslektaşları, çalışmalara katılanların neredeyse tamamının ABD’den olduğunu, bu yüzden çalışmalardan elde edilen iç görüleri Hindistan, Endonezya ya da Nijerya’daki yönetici ve politikacıların kendi ülkelerindeki sorunlara çözüm olarak kullanıp kullanılamayacaklarını merak ettiklerini bildirdi.
Bunu öğrenmek için de hâlihazırda mevcut olan verileri tekrar analiz edip, iki WEIRD (Türkçesiyle BESYD: Batılı, Eğitimli, Sanayileşmiş, Yüksek gelirli, Demokratik) (Gelişmiş) toplumdan -ABD ve İngiltere- ve dört WEIRD olmayan (azgelişmiş) milletten -Çin, Hindistan, Meksika ve Güney Afrika- 8,000’den fazla katılımcıyla bir seri online çalışmalar gerçekleştirdiler.
İlk etapta bütün katılımcılara, tek tek bir seri fotoğraf gösterildi ve on dakika içinde fotoğrafların hangilerinde bina olduğunu tespit etmeleri istendi.
Tüm katılımcılara on tane resim setini tamamladıktan sonra sabit bir baz ödeme almaya hak kazanacakları söylendi. Bunun yanı sıra bir gruba, bu işte çalışanların çoğunun çok yüksek bir performans gösterdiği gibi sözler söylenip sıkı çalışması gerektiğini vurgulayan psikolojik müdahalelerde; diğer gruba ise değerlendirdikleri her ekstra on set için, ek olarak beş ila dokuz sent aralığında adet başına ikramiye alacakları söylenerek daha sıkı çalışmaları için finansal teşvikte bulundular.
Çalışmaların hepsinde, gruplar gelişmiş ve azgelişmiş ülkelerden en az birer katılımcı olacak şekilde karşılaştırıldılar. Daha sonrasında elde ettikleri verileri incelediklerinde sabit bir örüntü gördüler. Maddi teşviklerin hem gelişmiş hem de azgelişmiş ülkelerden olan katılımcıların daha sıkı çalışmalarında, psikolojik müdahalelere nazaran daha etkili olduğunu gözlemlediler.
Örneğin, İngiltere ve Çin’in karşılaştırıldığı bir oturumda araştırmacılar, ikramiye ödemelerinin Çin’den katılan katılımcılarda çabayı %19,0 oranında; İngiltere’den katılan katılımcılarda ise çabayı %109,5 oranında arttırdığını ve toplam beş kat daha büyüttüğünü fark ettiler.
Diğer bir oturumda ise Meksika ve Amerika’dan katılımcılar karşılaştırılmış ve Amerika’ya nazaran Meksikalı katılımcılar için ikramiye teklif etmenin, psikolojik norm teklifinden çok da büyük bir farkı olmadığı gözlemlenmiştir.
Nitekim, araştırmacılar her bir koşul için harcanan dolar başına düşen çaba miktarını dinlediklerinde, Meksika için parasal koşulların norm koşullarına göre daha az ekonomik olduğunu buldular. Elde edilen bir diğer şaşırtıcı bulgu ise katılımcılar ilk baz ödemelerini aldıktan sonra, eğer devam etmeleri için herhangi bir finansal teşvik almazsa, Amerikalı katılımcıların yarısından fazlası işi bırakırken; Meksikalı katılımcıların %90’ı işe devam etmiştir.
Daha sonraki bir araştırmada ise sosyal norm müdahalelerine karşı küçük bir ek artışın (örn. 20 resim için 1 kuruş) bile Amerikalı katılımcılarda çabayı %48,1 arttırdığını; ancak Hindistanlı katılımcılarda sadece %1,6 oranında etki ettiği göstermiştir. Araştırmacılar bu bulgulara göre psikolojik teşvik yerine küçük bir miktar bile maddi teşvik vermenin, Amerika’da ekonomik; ancak Hindistan’da ise ekonomik bir yaklaşım olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Son bir çalışmada ise, araştırmacılar hem Hintçe hem de İngilizce bilen 2,000’den fazla katılımcı ile aynı şekilde çalıştı. Fakat bu sefer bir gruba görevler Hintçe verilirken diğerlerine ise İngilizce verildi. Sonuçlar, görevi İngilizce alanlarda finansal teşvikin, psikolojik teşvikten daha etkili olduğunu gösterdi. Ayrıca katılımcılara görev hakkında nasıl hissettikleri soruldu. Görevi İngilizce alanların, bu işi sadece para ile yaptıklarını söylemeleri daha muhtemeldi.
Araştırmacılar azgelişmiş ülkelerin kültürünün daha kolektif -çevrelerindeki insanlara karşı sorumluluk ve görev bilinçleri- olmasının araştırmanın sonucunu daha iyi anlaşılması sağladığını düşünmektedirler.
Araştırmacılar bu çalışmanın bazı sınırlamaları olduğunu da kabul etmektedir. Örneğin, gerçek hayatta bazı işverenlerin yüksek beklentilerinin olması, çalışanları daha çok stresli, daha fazla hasta ve daha az üretken yapabilir.
Araştırmacılar aynı zamanda, küçük gruplarla yapılan çalışmaların sonucunu genele atfedilmemesi gerektiği ile ilgili de bir hatırlatma yapıyor. Genel olarak mesaj ise gayet net: “Az gelişmiş kültürlerde, maddi teşvikler; psikolojik teşviklere kıyasla çabayı daha az arttırabilir.” Ancak bu bulgu azgelişmiş ülkelerde insanlara daha az ödeme yapılmasını haklı çıkarmak için kullanılmaması gerektiğini de vurmaktadırlar: “Maddi nitelik taşımayan teşvikler, adil olmayan bir ücret ödemenin yerine geçemez ve geçmemelidir.”
KAYNAKÇA:https://www.bps.org.uk/research-digest/money-can-be-weirdly-motivating