Neyse, Daha Sonra Yaparım: Ertelemek
Yazan: Hayrunnisa Ünal
“Yapılacaklar listemiz kabarık olmasına rağmen bir türlü aksiyon alamıyor oluşumuz size de tanıdık geliyor mu? Gerçekleştirilmek üzere kenara itilen işler, birikerek bir görev dağına dönüştüğünde devasa büyüklüğü önümüze bir endişe gölgesi düşürerek dikkatimizi çekmeyi başarıyor. Ertelemek çoğumuzu son anda kaygı ve pişmanlık aralığına sıkıştırabiliyor.”
Erteleme davranışın beyindeki yerine ilişkin devam edilen çalışmalarına bir göz atalım.
Manyetik Yankılama Görüntüleme (MRI) yöntemi ile kadın ve erkeklerin beyinleri incelendikten sonra katılımcılar, eylemlerini kontrol etme yeteneklerini ölçmek için anket doldurarak ‘karar ile ilgili eylem yönelimi puanı’ alırlar. Bununla birlikte erteleme ve yapma davranışlarını ne kadar yaptıkları belirlenmiştir. Sonuçlar kararla ilişkili eylem yönelimi ve amigdala hacmi arasında anlamlı negatif korelasyon olduğunu göstermektedir. Erteleyici olan insanların amigdalasının, beynin korku ve duygulara yönelik ana kontrol noktası, genelde daha büyük olduğu görülmüştür. Daha hacimli amigdalaya sahip olanların, yeterli gerekçeler olmadığı durumlarda başlamaya karşı geciktirme eğiliminde olduğu sonucuna varılmıştır.
Amigdalanın talamus ve zar bölgelerindeki hafıza merkezlerine olan bağlantıları sebebiyle korkuya verilen tepkiler, geçmiş deneyimlere göre zamanla değişebilmektedir. Bununla beraber amigdalanın davranış kontrolünü elinde tuttuğu söylenebilir. Diğer bir yandan amigdala, olumsuz sonuçlara yol açma potansiyeli yüksek davranışları engeller ve bu durumun büyük bir kısmı belleğe bağlı gerçekleşir. Daha geniş hacimli amigdalaya sahip olanların, hatalarıyla öğrenme yoluna girdiği ve davranışların sonuçlarına daha geniş perspektiften baktığı ileri sürülmüş, düşük ‘karar ile ilgili eylem yönelimi puanı’ alan bireylerde daha büyük endişenin var olabileceği görülmüştür.
Davranış kontrolünde zayıf performans sergileyen bireylerin amigdala ile sırtsal ön singulat zarı (dorsal ACC) arasındaki bağlantıların daha az belirginliğe sahip olduğu keşfedilmiştir. Amigdala ve dorsal ACC arasındaki bağlantının zayıflığı, davranıştaki kontrolsüzlüğü de destekler niteliktedir. Daha büyük bir amigdalaya sahip olan bireylerin, bir davranış sonucundaki olumsuz sonuçlar karşısında daha kaygılı olabileceği yönünde tahminler bulunmaktadır. Bu kişiler tereddüde düşerek işleri erteleyebiliyorlardır. Amigdala ve dorsal ACC arasındaki işlevsel bağlantının zayıflığı, olumsuz duygular ve yerine konulabilecek alternatif davranışların düzenlenmesine karşın bir engel olabilmektedir.
Ertelemenin yalnızca tembellikle ilişkilendirilemeyecek kadar aydınlatılmaya açık sinirbilimsel mekanizmalara sahip olabileceğini görüyor, devam etmekte olan araştırmalar ile üzerimize düşen gölgeyi bu ışıkla dağıtmak için gelişmeleri takip etmeyi ertelememeyi hedefliyoruz.
Kaynakça:
“Yapılacaklar listemiz kabarık olmasına rağmen bir türlü aksiyon alamıyor oluşumuz size de tanıdık geliyor mu? Gerçekleştirilmek üzere kenara itilen işler, birikerek bir görev dağına dönüştüğünde devasa büyüklüğü önümüze bir endişe gölgesi düşürerek dikkatimizi çekmeyi başarıyor. Ertelemek çoğumuzu son anda kaygı ve pişmanlık aralığına sıkıştırabiliyor.”
Erteleme davranışın beyindeki yerine ilişkin devam edilen çalışmalarına bir göz atalım.
Manyetik Yankılama Görüntüleme (MRI) yöntemi ile kadın ve erkeklerin beyinleri incelendikten sonra katılımcılar, eylemlerini kontrol etme yeteneklerini ölçmek için anket doldurarak ‘karar ile ilgili eylem yönelimi puanı’ alırlar. Bununla birlikte erteleme ve yapma davranışlarını ne kadar yaptıkları belirlenmiştir. Sonuçlar kararla ilişkili eylem yönelimi ve amigdala hacmi arasında anlamlı negatif korelasyon olduğunu göstermektedir. Erteleyici olan insanların amigdalasının, beynin korku ve duygulara yönelik ana kontrol noktası, genelde daha büyük olduğu görülmüştür. Daha hacimli amigdalaya sahip olanların, yeterli gerekçeler olmadığı durumlarda başlamaya karşı geciktirme eğiliminde olduğu sonucuna varılmıştır.
Amigdalanın talamus ve zar bölgelerindeki hafıza merkezlerine olan bağlantıları sebebiyle korkuya verilen tepkiler, geçmiş deneyimlere göre zamanla değişebilmektedir. Bununla beraber amigdalanın davranış kontrolünü elinde tuttuğu söylenebilir. Diğer bir yandan amigdala, olumsuz sonuçlara yol açma potansiyeli yüksek davranışları engeller ve bu durumun büyük bir kısmı belleğe bağlı gerçekleşir. Daha geniş hacimli amigdalaya sahip olanların, hatalarıyla öğrenme yoluna girdiği ve davranışların sonuçlarına daha geniş perspektiften baktığı ileri sürülmüş, düşük ‘karar ile ilgili eylem yönelimi puanı’ alan bireylerde daha büyük endişenin var olabileceği görülmüştür.
Davranış kontrolünde zayıf performans sergileyen bireylerin amigdala ile sırtsal ön singulat zarı (dorsal ACC) arasındaki bağlantıların daha az belirginliğe sahip olduğu keşfedilmiştir. Amigdala ve dorsal ACC arasındaki bağlantının zayıflığı, davranıştaki kontrolsüzlüğü de destekler niteliktedir. Daha büyük bir amigdalaya sahip olan bireylerin, bir davranış sonucundaki olumsuz sonuçlar karşısında daha kaygılı olabileceği yönünde tahminler bulunmaktadır. Bu kişiler tereddüde düşerek işleri erteleyebiliyorlardır. Amigdala ve dorsal ACC arasındaki işlevsel bağlantının zayıflığı, olumsuz duygular ve yerine konulabilecek alternatif davranışların düzenlenmesine karşın bir engel olabilmektedir.
Ertelemenin yalnızca tembellikle ilişkilendirilemeyecek kadar aydınlatılmaya açık sinirbilimsel mekanizmalara sahip olabileceğini görüyor, devam etmekte olan araştırmalar ile üzerimize düşen gölgeyi bu ışıkla dağıtmak için gelişmeleri takip etmeyi ertelememeyi hedefliyoruz.
Kaynakça: